Czy »Kazania świętokrzyskie« są rzeczywiście wyjątkowe?

• wstęp wolny

Biblioteka Narodowa zaprasza 18 kwietnia 2026 roku na wykład „Czy »Kazania świętokrzyskie« są rzeczywiście wyjątkowe?”, który wygłosi prof. Tomasz Mika.

Ozdobą i sercem wystawy „JAM POSEŁKINI JEGO. Język i emocje polskiego średniowiecza” są zamknięte w szklanych taflach paski pergaminu, o których słyszał każdy wykształcony Polak. Znajdują się na nich fragmenty XIII-wiecznego zbioru kazań polsko-łacińskich, przepisanego w kolejnym stuleciu. O „Kazaniach świętokrzyskich”, bo o nich mowa, niemal od początku pisano, że są wyjątkowe i unikatowe, określano je jako „arcydzieło” i „perłę literatury staropolskiej”.

Z czego te przeświadczenia się wzięły i jak mają się do rzeczywistości? Podczas wykładu „wyjątkowość” kazań zostanie rozważona ponownie w wielu wymiarach: od zachowanej materialnej postaci średniowiecznego rękopisu, przez ich język, kształt artystyczny, zawartą treść, miejsce w kulturze, prawdopodobne okoliczności powstania, zniszczenia i zniknięcia na wiele wieków, aż po dzieje ponownego odkrywania i poszukiwania prawdy na ich temat.

Prowadzący:

• Tomasz Mika – profesor, pracownik naukowy w Instytucie Filologii Polskiej UAM, językoznawca, mediewista. Interesuje się historią języka polskiego, stylem i składnią polszczyzny średniowiecznej oraz metodologią badań historycznojęzykowych. Z pasją zagłębia się w język najdawniejszych tekstów staropolskich, zwłaszcza religijnych. „Kazaniom świętokrzyskim” poświęcił wiele prac, w tym monografię „Kazania świętokrzyskie – od rękopisu do zrozumienia tekstu” (2012). Jest członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprzewodniczącym Komitetu Językoznawstwa PAN, przewodniczącym Komisji Historii Języka KJ PAN, członkiem Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (w latach 2022–2025 był przewodniczącym zarządu).

Program dnia (przed wydarzeniem głównym):

• 12:00 — wykład „Kiedy dobrze jest nową szatę oblec, a kiedy źle paznokcie strzyc. Astrologia codzienna w średniowieczu i wczesnej nowożytności” — Matylda Paszkiewicz.
• 15:00 — oprowadzanie kuratorskie po wystawie „JAM POSEŁKINI JEGO”.