Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk – rozmowa o książce dr Weroniki Grzesiak

Jak w architekturę uzdrowisk wpisywały się nastroje pobytu „u wód”, specyficzna kultura Karpat Wschodnich i charakterystyczne rozwiązania przestrzenne? O modernizmie w specyficznej odsłonie, uwarunkowanym silnymi tradycjami regionalnymi, kulturowymi oraz wyjątkowym krajobrazem. Joanna Bryg-Stanisławska porozmawia z Pauliną Niemczyk, dr hab. Markiem Zgórniakiem oraz dr Weroniką Grzesiak, autorką książki „Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk (dawne województwa lwowskie i stanisławowskie)”.

Publikacja, która ukazała się w serii naukowej „Studia i Materiały” Instytutu POLONIKA, podejmuje ważne pytania dotyczące ochrony architektury stosunkowo młodej. Wraz z przesuwaniem się górnej granicy wieku tego, co uznajemy za dziedzictwo, coraz częściej zwracamy uwagę na obiekty powstałe w XX wieku. Dr Weronika Grzesiak w swojej książce udowadnia, że modernistyczna architektura uzdrowisk w Karpatach Wschodnich stanowi ważną, choć mało znaną część polskiej kultury architektonicznej.

Na przykładzie takich miejscowości jak Truskawiec, Morszyn, Jaremcze czy Worochta autorka analizuje rozwój infrastruktury sanatoryjnej i wypoczynkowej w latach trzydziestych XX wieku. Nowoczesne budynki sanatoriów, pensjonatów i domów zdrojowych wpisywały się w ogólnoeuropejskie tendencje modernistyczne, a jednocześnie powstawały w wyjątkowym kontekście regionu o bogatej historii i zróżnicowanej strukturze kulturowej. Górzysty krajobraz Karpat oraz wielonarodowa mozaika mieszkańców tworzyły szczególne tło dla pojawiających się w przestrzeni kurortów „białych plam” nowoczesnej architektury.

To właśnie one będą tematem spotkania, podczas którego porozmawiamy o tym, co wpływało na kształt i specyfikę wschodniokarpackich uzdrowisk. Dyskusja, w której wezmą udział również prof. Marek Zgórniak oraz Paulina Niemczyk z Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, pozwoli odkryć historyczny kontekst badanych przez dr Grzesiak miejsc. Przyjrzymy się im też od strony społecznych uwarunkowań, przywołując temat realiów wypoczynku w tego rodzaju ośrodkach w okresie międzywojennym. Spotkanie poprowadzi Joanna Bryg-Stanisławska z krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

Prelegenci:

• dr Weronika Grzesiak – absolwentka historii sztuki i filologii słowiańskiej, dr nauk humanistycznych. Wykłada w Instytucie Historii Sztuki UJ. Związana z Instytutem Badań nad Sztuką IRSA, członkini zarządu Fundacji Wspierania Kultury IRSA. Stypendystka Fundacji Lanckorońskich z Brzezia (2025). Współkuratorka wystawy stałej „Przekroje. Galeria Architektury Polskiej XX i XXI wieku” w Muzeum Narodowym w Krakowie (2021). Pracowała także w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie i Lwowskiej Galerii Sztuki.
• Paulina Niemczyk – historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Badań Przestrzeni Publicznej na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Stypendystka Uniwersytetu Kopenhaskiego. Menadżerka kultury z dziesięcioletnim doświadczeniem głównie w zakresie projektów dotyczących architektury. Obecnie związana z Narodowym Instytutem Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”.
• dr hab. Marek Zgórniak – historyk sztuki, em. prof. UJ. Zajmował się architekturą, rzeźbą i malarstwem XIX wieku, m.in. twórczością Jana Matejki. Był promotorem pracy doktorskiej dr Weroniki Grzesiak. Autor licznych publikacji, m.in. „Wokół neorenesansu w architekturze XIX wieku”, „Pędzel Tycjana. Francuscy malarze i krytycy XIX wieku wobec weneckiego Cinquecenta”, „Matejko w Paryżu. Opinie krytyków francuskich z lat 1865-1870”, „Jan Matejko, 1838-1893. Kalendarium życia i twórczości”.
• Joanna Bryg-Stanisławska – historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Specjalizuje się w architekturze polskiej XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem powojennego modernizmu oraz socrealizmu. W swoich badaniach koncentruje się na przemianach architektury Krakowa po II wojnie światowej. Członkini Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Oddział Krakowski.