Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk – rozmowa o książce dr Weroniki Grzesiak

Jak w architekturę uzdrowisk wpisywały się nastroje pobytu „u wód”, specyficzna kultura Karpat Wschodnich i charakterystyczne rozwiązania przestrzenne? O modernizmie w specyficznej odsłonie, uwarunkowanym silnymi tradycjami regionalnymi, kulturowymi oraz wyjątkowym krajobrazem — w czwartek 19 marca o 18:00 w MCK Joanna Bryg‑Stanisławska porozmawia z Pauliną Niemczyk, dr hab. Markiem Zgórniakiem oraz dr Weroniką Grzesiak, autorką książki „Modernistyczna architektura wschodniokarpackich uzdrowisk (dawne województwa lwowskie i stanisławowskie)”.

Publikacja, która ukazała się w serii naukowej „Studia i Materiały” Instytutu POLONIKA, podejmuje ważne pytania dotyczące ochrony architektury stosunkowo młodej. Wraz z przesuwaniem się górnej granicy wieku tego, co uznajemy za dziedzictwo, coraz częściej zwracamy uwagę na obiekty powstałe w XX wieku. Dr Weronika Grzesiak w swojej książce udowadnia, że modernistyczna architektura uzdrowisk w Karpatach Wschodnich stanowi ważną, choć mało znaną część polskiej kultury architektonicznej.

Na przykładzie takich miejscowości jak Truskawiec, Morszyn, Jaremcze czy Worochta autorka analizuje rozwój infrastruktury sanatoryjnej i wypoczynkowej w latach trzydziestych XX wieku. Nowoczesne budynki sanatoriów, pensjonatów i domów zdrojowych wpisywały się w ogólnoeuropejskie tendencje modernistyczne, a jednocześnie powstawały w wyjątkowym kontekście regionu o bogatej historii i zróżnicowanej strukturze kulturowej. Górzysty krajobraz Karpat oraz wielonarodowa mozaika mieszkańców tworzyły szczególne tło dla pojawiających się w przestrzeni kurortów „białych plam” nowoczesnej architektury.

To właśnie one będą tematem spotkania, podczas którego porozmawiamy o tym, co wpływało na kształt i specyfikę wschodniokarpackich uzdrowisk. Dyskusja, w której wezmą udział także dr hab. Marek Zgórniak i Paulina Niemczyk (Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”), pozwoli odkryć historyczny kontekst badanych miejsc oraz przyjrzeć się społecznym uwarunkowaniom wypoczynku w okresie międzywojennym. Spotkanie poprowadzi Joanna Bryg‑Stanisławska z krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

Uczestnicy i krótkie biogramy:

• dr Weronika Grzesiak – absolwentka historii sztuki i filologii słowiańskiej, dr nauk humanistycznych; wykłada w Instytucie Historii Sztuki UJ; związana z Instytutem Badań nad Sztuką IRSA; członkini zarządu Fundacji Wspierania Kultury IRSA; stypendystka Fundacji Lanckorońskich z Brzezia (2025); współkuratorka wystawy stałej „Przekroje. Galeria Architektury Polskiej XX i XXI wieku” w Muzeum Narodowym w Krakowie (2021); pracowała w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie i Lwowskiej Galerii Sztuki.
• Paulina Niemczyk – historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Badań Przestrzeni Publicznej na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie; stypendystka Uniwersytetu Kopenhaskiego; menadżerka kultury z dziesięcioletnim doświadczeniem w projektach dotyczących architektury; obecnie związana z Narodowym Instytutem Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”.
• dr hab. Marek Zgórniak – historyk sztuki, em. prof. UJ; zajmował się architekturą, rzeźbą i malarstwem XIX wieku, m.in. twórczością Jana Matejki; był promotorem pracy doktorskiej dr Weroniki Grzesiak; autor licznych publikacji.
• Joanna Bryg‑Stanisławska – historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego; specjalizuje się w architekturze polskiej XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem powojennego modernizmu oraz socrealizmu; w swoich badaniach koncentruje się na przemianach architektury Krakowa po II wojnie światowej; członkini Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Oddział Krakowski.