MIASTO W KINIE. KINO W MIEŚCIE - filmowa podróż przez Warszawę i dzieje kina

Zapraszamy na spotkanie „Sfinks bez zagadek. Filmowe imperium Aleksandra Hertza”.

Faustyna Toeplitz-Cieślak i Izabela Żukowska przedstawią barwny życiorys Aleksandra Hertza oraz opowiedzą o gwiazdach i produkcjach wytwórni filmowej Sfinks.

DSH prezentuje cykl spotkań „MIASTO W KINIE. KINO W MIEŚCIE – filmowa podróż przez Warszawę i dzieje kina”, przygotowany według koncepcji i prowadzony przez Ulę Urzędowską.

Na początku 1909 roku Aleksander Hertz, trzydziestoletni bankowiec, staje przed koniecznością zmiany profesji. Jest odważny, skłonny do ryzyka, oczytany. Umie liczyć i liczy na siebie, a branża filmowa wydaje się świetnym polem przyszłych interesów.

Zawiązuje Towarzystwo Udziałowe Sfinks i otwiera kinematograf przy ulicy Marszałkowskiej 116, tuż pod nosem swego przyszłego konkurenta Mordechaja „Mordki” Towbina. Panowie toczą zaciekłe boje, których spektakularną kulminacją jest porwanie francuskiego gwiazdora Maxa Lindera.

Wytwórnia filmowa SFINKS działała do połowy lat 30. To tu powstają pierwsze filmy z Polą Negri – filmowy Sfinks miał oko do gwiazd. Przyznaję, to ja uczyniłem z Poli Negri, Lyi Mary i Jadwigi Smosarskiej gwiazdy filmowe – chwalił się w ankiecie „Kalendarza Wiadomości Filmowych” Hertz i miał rację. Nie tylko gwiazdy chciał lansować, ale również słowa: ekran kinematograficzny proponował nazwać pokaznią lub widzialnią.

W 2026 roku świętujemy 130. rocznicę pierwszych pokazów kinematograficznych na ziemiach polskich. To doskonała okazja, aby opowiedzieć dzieje kina i obsadzić Warszawę w pierwszoplanowej roli. Stolica będzie sceną dla pionierów i wynalazców, właścicieli kinematografów, wizjonerów i przedsiębiorców budujących pierwsze filmowe imperia, a także dla gwiazd kina oraz warszawskiej publiczności.

To filmowa podróż, w której kinowy projektor stanie się wehikułem czasu.

18 lipca 1896 roku nieznany dziś z imienia i nazwiska przejezdny przedsiębiorca po raz pierwszy pokazał w Warszawie ożywione fotografie. Afisze i ogłoszenia anonsowały cud XIX stulecia i niebywałą nowość: KINEMATOGRAF EDISONA – TEATR ŻYWYCH FOTOGRAFII. Pokaz odbył się w Sali Resursy Obywatelskiej przy Krakowskim Przedmieściu 64. Kolejny seans żywych fotografii miał miejsce w Krakowie 14 listopada, a niespełna 10 dni później sensacyjny wynalazek teraźniejszości zobaczyli po raz pierwszy mieszkańcy Poznania.

Faustyna Toeplitz-Cieślak – warszawianka, absolwentka Wydziału Wiedzy o Teatrze w Państwowej Szkole Teatralnej w Warszawie. W latach dziewięćdziesiątych rozpoczęła pracę w Polskim Radiu, przygotowując audycje o tematyce kulturalnej. Uwielbia przedwojenne kino. Wraz z Izabelą Żukowską napisała i wydała dwie książki: Sfinks – Wizjonerzy i skandaliści kina (Prószyński, 2016) oraz Hotel Bristol. Na rogu historii i codzienności (Arkady, 2018). Pierwsza z nich otrzymała nagrodę Magazynu Literackiego Książki za Książkę Miesiąca, druga została wybrana Książką Roku 2018 w kategorii Varsaviana.

Izabela Żukowska – z wykształcenia muzykolog, socjolog i gedanistka, z zawodu dziennikarka muzyczna. Całe życie zawodowe związana z Polskim Radiem; od 2005 roku pracuje w redakcji muzycznej Programu I Polskiego Radia. Debiutowała trylogią kryminalną o komisarzu Franzu Thiedtke („Teufel”, „Gotenhafen”, „Nad miastem anioły”). Ma na koncie powieści historyczno-obyczajowe i słuchowiska dla Teatru Polskiego Radia. Wspólnie z Faustyną Toeplitz-Cieślak opracowała publikacje popularnonaukowe poświęcone historii Warszawy.

Ula Urzędowska – dziennikarka, reporterka, prezenterka radiowa i autorka scenariuszy. Od ponad dekady współpracuje z RMF Classic, gdzie prowadzi programy dotyczące muzyki i kultury. Prowadzi także spotkania z twórcami muzyki i kina oraz koncerty festiwalowe.

MIASTO W KINIE. KINO W MIEŚCIE – zarezerwuj daty:

• 19.02.2026, g. 18:00 – Kino. Przewińmy do początku. Społeczno-kulturowe konteksty narodzin filmu | Małgorzata Hendrykowska
• 26.03.2026, g. 18:00 – Kino. Ujęcia pierwsze. Pionierzy, wizjonerzy i wynalazcy | Andrzej Bukowiecki
• 23.04.2026, g. 18:00 – „Rozkosz”, „Czary” i „Colosseum”. Panorama warszawskich iluzjonów | Katarzyna Czajka-Kominiarczuk
• 21.05.2026, g. 18:00 – Sfinks bez zagadek. Filmowe imperium Aleksandra Hertza | Faustyna Toeplitz-Cieślak, Izabela Żukowska
• 18.06.2026, g. 18:00 – Pola Negri. Narodziny gwiazdy | Katarzyna Wajda
• 17.09.2026, g. 18:00 – Między ciszą a kliszą. Akompaniament kina niemego | Filip Presseisen
• listopad 2026 – Wielki Niemowa i jego pierwsze słowa – przewrót dźwiękowy | Barbara Giza
• listopad 2026 – Gwiazdy i gwizdy. Kogo kochała stołeczna publiczność i jak wyglądał iluzjonowy savoir-vivre? | Michał Pieńkowski
• grudzień 2026 – Kino z wielkiej płyty. Gramofonowej | Jarosław Wojciechowski

Patroni medialni: Legalna Kultura, Radio RMF Classic.