ZBLIŻENIE: DŹWIĘK | Niewidzialne wymiary kina

Zbliżenie: Dźwięk — nowy cykl FINA poświęcony niewidzialnemu wymiarowi kina.

Wnikając w obraz, dźwięk nadaje mu ton i wyraz. Jednocześnie wykracza poza ramy kadru, woła i wciąga nas w opowieść w sposób, którego często nie dostrzegamy. Jednak mimo swojej fundamentalnej roli, dźwięk filmowy długo pozostawał zepchnięty na boczny tor. Kino rozumiane jest przede wszystkim jako sztuka obrazu, jako 'widzialność obcowania człowieka z materią'.

Przygotowany przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny cykl dedykowany jest kinu jako doświadczeniu wielozmysłowemu. To zaproszenie do tego, by wsłuchać się w kino równie uważnie. Zbliżenie: Dźwięk skupia się na praktykach, technikach i technologiach udźwiękowienia filmu – od rejestracji, przez obróbkę, po odsłuch. Pokazy wzbogacą rozmowy z twórczyniami i twórcami stojącymi za ścieżkami dźwiękowymi prezentowanych tytułów. Integralną częścią cyklu są prelekcje przybliżające historię i rozwój fonografii oraz jej wpływ na ewolucję języka filmowego. Program dopełniają filmy, które same opowiadają o dźwięku – kierując spojrzenie poza ekran i odsłaniając mechanizmy kształtujące nasze doświadczenie kina.

Zbliżenia: Dźwięk kontynuuje linię programową sali „Ziemia Obiecana”, korzystając z wyjątkowej akustyki sali, a zarazem otwiera szerszy program Zbliżenia – poświęcony technicznym wymiarom sztuki filmowej. Cykl trwa od października do czerwca i obejmuje dziewięć pokazów — po jednym w każdym miesiącu.

Miejsce: FINA, ul. Wałbrzyska 3/5, Warszawa (metro Służew).

• 30 stycznia, godz. 18.30 — Anioł w szafie, reż. Stanisław Różewicz, Polska, 1987, 91'. Prelekcja: Stefan Głowacki.
  
  Anioł w szafie to wyjątkowy, lecz mniej znany film w dorobku Stanisława Różewicza, zainspirowany doświadczeniami reżysera podczas prac nad ścieżką dźwiękową 'Kobiety w kapeluszu'. Głównym bohaterem jest Jan (świetna, subtelna rola Jerzego Treli) — introwertyczny realizator dźwięku, nawiedzany echem traumatycznego wydarzenia z przeszłości. Śledząc jego powrót do bolesnych wspomnień, Różewicz kreśli przejmujące studium wyalienowania i egzystencjalnego kryzysu.
  
  Ta stłumiona, zamknięta w sobie postać mogłaby podać rękę bohaterom 'Wybuchu' czy 'Rozmowy'. Trudno nie dostrzec pokrewieństw z filmami De Palmy i Coppoli — obsesja i bezsilność ich tragicznych męskich protagonistów wybrzmiewają także w delikatnej, przejmującej kreacji Treli. Również u Różewicza to właśnie dźwięk staje się nośnikiem pamięci — medium powracającej, bolesnej przeszłości.
  
  Za wyjątkowy kształt ścieżki dźwiękowej Anioła w szafie odpowiada Wiesława Dembińska — wybitna operatorka i reżyserka dźwięku, współpracująca przy najważniejszych dziełach polskiej kinematografii. Splatając dźwięki teraźniejszości, wspomnień i nagrań, Dembińska stworzyła unikalny, wielowarstwowy język dźwiękowy, doskonale wyrażający stan psychicznego rozszczepienia bohatera. Efekt jej pracy został doceniony na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, gdzie film otrzymał nagrodę za najlepszy dźwięk.



• 20 lutego, godz. 18.30 — Dziennik Davida Holzmana, reż. Jim McBride, USA, 1967, 74'.
  
  Wyjątkowy — i prawdopodobnie pierwszy w Polsce — pokaz kultowego filmu Jima McBride’a, jednego z najwcześniejszych i najciekawszych przykładów mockumentu w historii kina. David Holzman’s Diary, zrealizowany w 1967 roku, w błyskotliwy, zarazem zabawny i niepokojący sposób opowiada o młodym nowojorczyku, który postanawia sfilmować każdą sekundę swojej codzienności. Na szczególną uwagę zasługuje jeden z 'towarzyszy' bohatera — magnetofon Nagra, rewolucyjny wynalazek Stefana Kudelskiego, który umożliwił wyprowadzenie kina dźwiękowego poza studio i na trwałe zmienił praktyki realizacji dźwięku. Nagra bywa często kojarzona z estetyką cinéma vérité i direct cinema, z obietnicą większej bliskości rzeczywistości i 'prawdy' filmowej. Prezentując film McBride’a, zwracamy jednak uwagę na rewers tego procesu. O ile wynalazek Kudelskiego otworzył nowe drogi w poszukiwaniu filmowej prawdy, o tyle dostarczył również narzędzi do rozmywania granic między dokumentem a fikcją. Filmowanie stało się praktyką intymną i osobistą, zapowiadającą współczesną wszechobecność kamer, mikrofonów i ekranów. W postaci Davida Holzmana można dziś rozpoznać prekursora współczesnej medialnej autonarracji — strumieni autobiograficznych kreacji płynących przez sieci mediów społecznościowych.

• 15 października, godz. 18.30 — Blow Out, reż. Brian De Palma, USA, 1981, 104'. Prelekcja: Stefan Głowacki.



• 20 listopada, godz. 18.30 — Katarzyna Szczerba & Katarzyna Gondek — pokaz krótkich metraży. Gościnnie: Katarzyna Szczerba & Katarzyna Gondek.



• 11 grudnia, godz. 18.30 — Chopin, Chopin, reż. Michał Kwieciński, Polska, 2025, 126'. Po spotkaniu odbyło się spotkanie ze specjalistami ze studia Dreamsound, Marcinem Kasińskim i Kacprem Habisiakiem, które poprowadzi Jan Topolski.