18.04–12.06.2026
Cykl „Morszczyny wracają do Bałtyku” Liliany Zeic to wielowarstwowa opowieść o ekosystemie, którego zniknięcie kształtuje krajobraz Morza Bałtyckiego. Artystka stosuje rozwijaną przez siebie technikę intarsji; pracom towarzyszą teksty dokumentujące interdyscyplinarny proces badawczy łączący praktykę artystyczną, obserwację terenową, historię środowiska przyrodniczego oraz refleksję nad możliwościami rekonstrukcji ekosystemów.
Punktem wyjścia dla cyklu jest morszczyn (Fucus vesiculosus) — brunatnica, która do drugiej połowy XX wieku współtworzyła podwodny krajobraz polskiego wybrzeża. Razem z innymi gatunkami roślin i glonów budowała złożone siedliska będące podstawą życia wielu organizmów morskich. Zniknięcie morszczynu w latach 70. było konsekwencją splotu procesów politycznych, gospodarczych i technologicznych: powojennej industrializacji, gwałtownego wzrostu zanieczyszczenia wód oraz eksploatacji zasobów morskich.
Wystawa nie rekonstruuje jedynie historii utraty — jej osią jest moment spotkania z żywym, istniejącym gdzie indziej ekosystemem, który ujawnia skalę lokalnego braku. Perspektywa ta przesuwa narrację z nostalgii ku refleksji nad możliwością powrotu: biologicznego, symbolicznego i wyobrażeniowego. Morszczyn w pracach Zeic funkcjonuje jako organizm graniczny — pomiędzy zakorzenieniem a dryfem, pamięcią a regeneracją, zanikiem a trwaniem w formach ukrytych lub potencjalnych.
Autorska technika intarsji staje się medium analogicznym do procesów ekologicznych: formy powstające z różnych gatunków drewna łączą się w nowe struktury przypominające podwodne zbiorowiska organizmów. Każda praca jest budowana poprzez nakładanie warstw, cięcie, dopasowywanie i rekonfigurację — gesty odpowiadające zarówno pracy badawczej, jak i naturalnym procesom wzrostu, rozpadu oraz sukcesji biologicznej. Intarsja jest tu narzędziem myślenia o ekosystemie jako układzie relacyjnym.
Teksty towarzyszące pracom dokumentują drogę poznania: analizę archiwów naukowych, rozmowy z badaczami i badaczkami oraz rozwój metod podwodnej dokumentacji. Wystawa sytuuje się pomiędzy laboratorium a przestrzenią pamięci — ukazuje proces, a nie tylko rezultat.
Istotnym wątkiem projektu jest pytanie o granice interwencji człowieka. Historia nieudanych prób przywrócenia morszczynu wskazuje, że odbudowa ekosystemów nie zawsze polega na aktywnym działaniu, lecz czasem na powstrzymaniu się od ingerencji; powrót pozostaje możliwy, ale niekontrolowalny i zależny od długotrwałych procesów środowiskowych.
„Morszczyny wracają do Bałtyku” to wystawa o widzialności i niewidzialności — o krajobrazie istniejącym bardziej przez pamięć ekologiczną niż jako bezpośredni obraz. Zeic proponuje spojrzenie na morze jako autonomiczny system zdolny zarówno do załamania, jak i regeneracji. Powrót morszczynu staje się figurą nadziei: powolnej, organicznej i wymagającej uważności.
tekst: Antonina Marat
Cykl zrealizowano dzięki stypendium KPO dla Kultury (Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności) w ramach projektu „Morszczyny powracają do Bałtyku. Research interdyscyplinarny, rozwój technik podwodnej dokumentacji oraz stworzenie nowego cyklu prac w autorsko rozwijanej technice intarsji.”
lokal_30, Wilcza 29a/12, Warszawa 00-544
