Performance: 24 kwietnia 2026 r., Dziedziniec Batorego, godz. 17:30
Wystawa: od 8 maja 2026 r. do 28 czerwca 2026 r.
Miejsce: Zamek Królewski na Wawelu, Kraków
Co mówimy, gdy ktoś zjawia się bez zapowiedzi? „Przepraszam za bałagan”. To zdanie – pozornie błahe, wypowiadane odruchowo – staje się punktem wyjścia dla wystawy Michaliny Bigaj. Czy naprawdę chodzi tylko o niepozmywane naczynia i porozkładane przedmioty? A jeśli ten „bałagan” jest czymś znacznie większym – śladem naszej obecności na Ziemi?
Wystawa wyrasta z projektu podzielonego na dwie splatające się części: performans i ekspozycję. Performans przyjmuje formę biesiady – wspólnego posiłku przygotowanego z dziko rosnących w miastach roślin jadalnych i grzybów. Zbierane i konserwowane przez cały rok składniki niosą pytania o to, co jemy, skąd pochodzi nasza wiedza o jedzeniu i dlaczego tak wiele smaków oraz praktyk kulinarnych znika bezpowrotnie.
Artystkę interesuje zjawisko wymierania kulinarnego – cichy proces, w którym znikają lokalne rośliny, przepisy, umiejętności i relacje z naturą. „Przepraszam za bałagan” to wizualna opowieść o gatunkach, które zjedliśmy lub za chwilę zjemy. To przewodnik po jadalnych, zagrożonych gatunkach oraz historia o roślinach, których nie jemy, bo ich nie znamy — dzikich odmianach porastających miejskie nieużytki. Projekt opiera się na badaniach Lenore Newman dotyczących fenomenu wymierania kulinarnego.
Głównym punktem jest imponujący stół zaprojektowany i ręcznie wykonany przez Michalinę Bigaj. Stół nawiązuje do dworskiej, pełnej przepychu kultury ucztowania, a jednocześnie podkreśla wartość tradycyjnych technik rzemieślniczych i ich wpływ na zrównoważony rozwój. Wykonany techniką intarsji z kilkunastu gatunków drewna, blat i nogi zdobione są ornamentami roślinnymi złożonymi z jadalnych, dziko rosnących gatunków (m.in. poziomka, krwawnik pospolity, stokrotka pospolita, werbena pospolita, roszpunka warzywna, solanka kolczysta, soliród zielny, babka zwyczajna, portulaka pospolita, szczawik zajęczy, czosnek niedźwiedzi, miłorząb, tasznik pospolity, złoć żółta). Na blacie występują m.in. dzika róża, wiśnia, czereśnie, pigwa, agrest, jeżyna, berberys, rokitnik, orzech włoski, jałowiec, czarny bez i morwa.
Sztućce wykonano z suszonych roślin i odpadków jedzenia, które w procesie galwanizacji zyskały posrebrzany wygląd. Zastawa stołowa i kieliszki, nawiązujące do miśnieńskiej porcelany, pokryte czarnym szkliwem uzyskały niepokojący efekt. Wystawa wykorzystuje też potencjał historycznych obiektów zgromadzonych na Wawelu jako punktu wyjścia do opowieści o współczesnych problemach ekologicznych.
Wykonane podczas performansu obiekty stają się częścią ekspozycji — wystawa jest zapisem po wydarzeniu oraz zaproszeniem do refleksji: co zostaje po wspólnym posiłku, jakie ślady naszej obecności warto zachować i czy potrafimy powiedzieć „przepraszam” nie tylko gościom, lecz także światu, który współtworzymy.
Michalina Bigaj (ur. 1991) jest artystką wizualną mieszkającą i pracującą w Krakowie. Tworzy rzeźby, instalacje, fotografie i wideo; tematem jej prac są relacje człowieka z naturą oraz brak równowagi między cywilizacją a zasobami naturalnymi. W swoich ostatnich projektach metaforycznie podejmuje problem wymierania kulinarnego, odwołując się do badań Lenore Newman.
Agnieszka Jankowska-Marzec — historyczka sztuki, kuratorka i krytyczka. Doktorat w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ (2007). Pracuje na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie; wykładowczyni podyplomowych studiów „Rynek sztuki i antyków” na Uniwersytecie Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Członkini redakcji kwartalnika RESTART (RESTART) oraz współtwórczyni projektu „Pracownie do wglądu” (Pracownie do wglądu).
Wystawę czasową „Przepraszam za bałagan. Michalina Bigaj” będzie można odwiedzić w przestrzeniach Zamku Królewskiego na Wawelu do 28 czerwca 2026 r. Historyczne wnętrza tworzą tło dla refleksji nad jedzeniem, pamięcią i odpowiedzialnością. Projekt sfinansowano ze środków Fundacji Artystyczna Podróż Hestii.
Fundacja Artystyczna Podróż Hestii i STU ERGO Hestia S.A.
