Rysunek: forma – zapis – esencja

• Nunzio De Martino
• Sławomir Elsner
• Wojciech Fangor
• Tadeusz Kantor
• Roman Owidzki
• Chloe Piene
• Erna Rosenstein
• Katarzyna Wiesiołek

Papier jest jednym z najważniejszych mediów sztuki, o ile nie najważniejszym materiałem w twórczości. Myśli i wyobrażenia pierwszy raz nabierają formy na papierze, który umożliwia zapis, szkic, próbę, ale z czasem staje się również dla wielu artystów ostatecznym środkiem wyrazu. Wystawa łączy czterech historycznych artystów tworzących filary polskiej sztuki drugiej połowy XX wieku i cztery pozycje współczesne.

Tadeusz Kantor i Roman Owidzki byli artystami, którzy realnie umożliwili powstanie Galerii Foksal w 1966 roku i udostępnili swoje prace na inauguracyjną wystawę. Kantor jest obecny na wystawie w dwóch aspektach: jako wielowymiarowy malarz i twórca teatru, którego wyobraźnia operowała często scenami, a obrazy przechodziły w kluczowe sceny teatru i odwrotnie — teatr był pokarmem dla obrazu. Drugim wglądem w twórczość Kantora jest rysunek z cyklu «Ambalaży» z lat 60., będący wizytówką artysty jako filozofa i pioniera sztuki. Roman Owidzki, mimo niezwykłej wrażliwości, erudycji i talentu, był przede wszystkim wpływowy jako nauczyciel i mentor dla pokoleń artystów i kuratorów. Jego prace ukazują sposób myślenia o obrazie jako strukturze i nalegają na formalny rygor kompozycji — napięcie między precyzją a niedoskonałością, odręczną wirtuozerią a przypadkiem pozostaje aktualne także w epoce post-cyfrowej.

Erna Rosenstein była jedną z najciekawszych postaci w historii polskiej sztuki; w ostatnich dekadach zyskała szerokie międzynarodowe uznanie. Rosenstein była związana z twórczością późnej awangardy, wyzwalając obraz od figuratywnego przestawienia. Jej rysunki komponują się w sposób organiczny, budują zawieszone przestrzenie nastrojów i stanowią rodzaj równoległego, poetyckiego świata do wierszy, które pisała przez całe życie. Wojciech Fangor przyćmiewa swoim ogromnym dorobkiem i wpływem na światową sztukę wszystkich artystów XX wieku pochodzących z Polski. Na wystawę wybrano jego prace z lat 50. „Kosze albańskie” ujawniają poszukiwanie wizualnych motywów prowadzących do abstrakcji, natomiast „Głowa mężczyzny” stanowi eksplorację kategorii portretu w czasie powojennym, kiedy estetyka kubizmu staje się wyraźnym symbolem okaleczenia humanistycznych wartości i przywodzi na myśl twórczość krytyczną wobec wojny i kolonializmu.

Nunzio De Martino, jeden z czterech współczesnych artystów pokazywanych na wystawie, nawiązuje do metafor blizny i bólu oraz śladów pamięci. Wykorzystuje maszynę do szycia i nici, komponując rysunki z wielu warstw papieru, literalnie tworząc palimpsesty. Jego prace przywołują pismo i zaginione teksty, a także piękno abstrakcyjnego obrazu; łączy je w szczególny sposób z «Ambalażami» Kantora oraz z rysunkami piórkiem Owidzkiego, elementami Fangora i z pracą Elsnera. Obecność koloru została celowo zredukowana w większości pokazanych prac z wyjątkiem rysunku Sławomira Elsnera. Dzięki temu kontrast barwy jest wyraźniejszy i dodatkowo podkreśla znaczenie zabiegu przedstawiania w rozmyty sposób obrazu innego artysty jako obrazu obrazu w powidoku pamięci. Elsner wzorował swój rysunek na bukiecie kwiatów Édouarda Maneta z około 1882 roku (Oeillets et clématite dans un vase de cristal). Katarzyna Wiesiołek posługuje się wyjątkową techniką — nakłada na przygotowany papier suchy pigment za pomocą pędzli, gąbek i szpachelek. Metoda ta pozwala jej osiągnąć wizualne bogactwo i głębię koloru rzadko spotykaną na papierze. Przejścia chromatyczne, gradienty i subtelne zestawienia kolorów sprawiają, że przedstawione pejzaże wydają się abstrakcyjnymi obrazami o onirycznej intensywności. Jej wrażliwość i poszukiwania zbliżają ją do Fangora i Elsnera. Rysunki Chloe Piene wykonane są węglem na papierze kreślarskim (vellum) i emanują surową energią gestu. Ślad rysunku węglem ujawnia ukrytą strukturę i poszukuje granic możliwości przedstawienia formy ludzkiej. Wystawa ma miejsce w Warszawie.