Czy karykatura jest sztuką męską? Karykaturzystki dawniej i dziś - konferencja naukowa

Czy karykatura jest sztuką męską? Karykaturzystki dawniej i dziś - konferencja naukowa

Interdyscyplinarna konferencja naukowa

Miejsce: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego; Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie
Termin konferencji: 28–29 maja 2026
Termin zgłoszeń: 28 lutego 2026

„Karykatura jest sztuką męską. Kobieta posługuje się nią rzadko, zarówno w plastyce, jak i w literaturze. Oprócz Stryjeńskiej, Berezowskiej i Magdaleny Samozwaniec nie widzę u nas kobiet, które by uprawiały ten sposób komunikowania swych spostrzeżeń o życiu.”

Słowa Neli Samotyhowej, zamieszczone w recenzji Pierwszego Salonu Karykaturzystów Polskich z 1928 roku, odzwierciedlały ówczesne przekonania i wiedzę o udziale kobiet w tej dziedzinie. Dziś wiemy więcej: pierwsze artystki-amatorki działające w obszarze karykatury i satyry rysunkowej pojawiły się na ziemiach polskich pod koniec XVIII wieku; w XIX wieku aktywność rysowniczek kształtowała się dalej, a w XX wieku nastąpił intensywny wzrost talentów kobiecych. Dla większości kobiet karykatura była działalnością poboczną, choć niektóre — jak Maja Berezowska czy Anna Gosławska-Lipińska (Ha-Ga) — traktowały ją jako główną przestrzeń artystycznych poszukiwań. Współczesne rysowniczki łączą klasyczne techniki z nowymi mediami i coraz częściej prezentują prace online.

Pomimo obecności w świecie sztuki i mediów, twórczość karykaturzystek bywa marginalizowana. Celem konferencji jest przywrócenie głosu artystkom oraz badanie strategii artystycznych, sposobów wykorzystania humoru, ironii i deformacji obrazu do krytyki ról społecznych, władzy, patriarchatu i stereotypów płciowych.

Główne pytania konferencji:

• W jakiej mierze karykatura postrzegana jest jako "męska" i czy to odzwierciedla szerzej przypisywaną przez wieki "męskość" sztuki?
• Czy proces przełamywania wykluczenia genderowego w sztuce wysokiej działa jeszcze wolniej wobec karykatury jako formy niskiej?
• Czy twórczość internetowa pozwala na przekroczenie bariery płci?

Zachęcamy badaczki i badaczy z różnych dyscyplin (historia sztuki, historia, medioznawstwo, kulturoznawstwo, socjologia, gender studies, historia prasy i komunikacji wizualnej) do nadsyłania propozycji referatów. Referaty dotyczące karykaturzystek z innych krajów są również mile widziane.

Proponowane obszary badawcze:

• Strategie wizualne w twórczości rysowniczek: kreska, deformacja i narracja wizualna; język karykatury w ilustracji, projektowaniu okładek i plakatów.
• Karykatura a gender: strategie żartu, ironii i subwersji w przedstawianiu płci i ról społecznych.
• Humor i feminizm: satyra jako narzędzie emancypacji i krytyki patriarchatu.
• Media i prasa: rola kobiet-karykaturzystek w prasie satyrycznej, alternatywnej i internetowej.
• Transnarodowe perspektywy: porównania międzykulturowe kobiet karykaturzystek.
• Karykatura cyfrowa i media społecznościowe: współczesne artystki w sieci, memy i nowe formy satyry wizualnej.
• Cenzura i autocenzura: ograniczenia wolności artystycznej i strategie przetrwania w środowiskach zdominowanych przez mężczyzn.
• Karykatura a tożsamość: tematy rasy, klasy, orientacji seksualnej i pochodzenia etnicznego.
• Recepcja i krytyka: odbiór kobiecych karykatur przez publiczność i krytyków.

Jesteśmy otwarci na inne propozycje mieszczące się w tematyce konferencji.

WAŻNE!
Zgłoszenia: prosimy o przesłanie abstraktu (do 300 słów) oraz biogramu wraz ze stopniem/tytułem naukowym i afiliacją (do 150 słów) do 28 lutego 2026 r. na adres: karykaturzystki@gmail.com
Informacja o przyjęciu referatu zostanie przesłana do 23 marca 2026 r.

Udział w konferencji jest bezpłatny. Organizatorzy nie pokrywają kosztów podróży i noclegów.
Język konferencji: polski

Rada naukowa konferencji:

• prof. dr hab. Agata Jakubowska, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• dr hab. Iwona Luba, prof. UW, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• dr hab. Dobrochna Kałwa, Wydział Historii Uniwersytetu Warszawskiego
• dr Piotr Kułak, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• dr Agnieszka Morawińska
• dr Katarzyna Murawska-Muthesius, Birkbeck, University of London
• dr Paweł Płoski, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie
• dr Karolina Prymlewicz, Muzeum Narodowe w Warszawie

• Komitet organizacyjny:
• dr Piotr Kułak, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• Agnieszka Goluch, Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• Maria Muszkowska, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie
• Paulina Pilcicka, Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie

• Organizatorzy:
• Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego
• Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie