11.04-30.07.2026
Wtorek–piątek 12.00–18.00
Wystawa czynna dla publiczności od 11.04.26 (sobota) 12.00–16.00
Pozostałe dni: wtorek–piątek 12.00–18.00
Miejsce: Common Arts Foundation, Sienna 83/802, Warszawa
Zapraszamy do zakupu biletu na konkretną datę i godzinę poprzez platformę: Kup bilet
Możliwość też na stronie fundacji.
Koszt biletu: 10 zł
Wystawa Witkacy. Reaktywacja. Portret jako laboratorium epoki stanowi kolejną odsłonę cyklu ekspozycji poświęconych twórczości Stanisława Ignacego Witkiewicza, realizowanych przez Fundację Common Arts w korelacji z tworzonym przez Fundację Katalogiem Dzieł Zebranych Witkacego.
Centralnym punktem prezentacji jest idea reaktywacji działalności portretowej Witkacego — jednej z najbardziej charakterystycznych i zarazem najobszerniejszych części jego twórczości. Pokazywane na wystawie prace pochodzą wyłącznie z prywatnych kolekcji. Tworzą nie tylko galerię indywidualnych wizerunków, lecz także swoistą mapę relacji towarzyskich, artystycznych i intelektualnych artysty.
Wśród portretowanych znajdują się przedstawiciele szeroko rozumianej elity międzywojennej Polski: artyści, intelektualiści, lekarze, literaci oraz osoby związane z kręgami zakopiańskiej bohemy i środowiskiem krakowskim. Choć portret bywał w twórczości Witkacego traktowany jako działalność komercyjna, okazuje się jednym z jego najbujniejszych wyrazów artystycznych.
Witkacy funkcjonował w swoim środowisku niemal jak antropolog epoki — portretował osoby, z którymi prowadził dyskusje filozoficzne, uczestniczył w spotkaniach towarzyskich, górskich wyprawach i eksperymentach artystycznych. Wizerunki powstawały często spontanicznie: jako zapis chwili, rozmowy, fascynacji lub przyjaźni. Przykładowo portret Anny Gąsiorowskiej powstał podczas nieplanowanego spotkania w domu jej wuja Stefana Szumana.
Praktyka portretowa Witkacego może być odczytywana jako zapis emocjonalnej geografii jego życia. Wśród prezentowanych prac znajdują się wizerunki kobiet i mężczyzn mających z artystą silne relacje emocjonalne lub stanowiących dla niego szczególne źródło fascynacji. Janina (Inka) Turowska pojawia się w ponad dwudziestu wizerunkach; portrety Bogumiły Trzaskowskiej powstawały podczas licznych spotkań w „Witkiewiczówce”.
Stefan Szuman pisał we wstępie do katalogu wystawy Witkacego, że artysta „wyłuskuje samego człowieka z jego ciała jak orzech ze skorupy; […] jakby w jasnowidzeniu widzi siły i skupienia energetyczne, wężowiska namiętności. […] w głębinie nurtów duchowych, jakie kryje […] lustro twarzy ludzkiej.” (Salon Wielkopolskiego ZAP, 25.06–22.07.1929).
Portret w rękach Witkacego staje się zapisem personalnych emocji: wdzięczności, zachwytu, fascynacji lub towarzyskiej zabawy. W portrecie uchwycone są nie tylko cechy modela, ale też emocje portretującego. W pracach typu C, wykonanych po zażyciu środków odurzających, granica między wizerunkiem portretowanego a zapisem stanu portretującego ulega wyraźnemu zatarciu.
Analiza wystawionych prac pokazuje różnice w sposobie przedstawiania kobiet i mężczyzn: wizerunki mężczyzn bywają bardziej napięte i konfrontacyjne, portrety kobiet często przybierają formę harmonijnych, estetyzujących przedstawień, z bezpośrednim, pewnym spojrzeniem modelki. W portretach typu C intensywność ekspresji bywa porównywalna u obu płci.
Istotnym kontekstem projektu jest problem rozproszenia spuścizny Witkacego — setki jego portretów pozostają dziś w prywatnych rękach i rzadko są pokazywane publicznie. Jednym z celów Fundacji Common Arts jest odnajdywanie tych prac oraz ich dokumentowanie w przygotowywanym katalogu online, aby udostępnić twórczość Witkacego szerokiej publiczności, w tym młodszemu pokoleniu.
Choć wystawa koncentruje się na działalności portretowej, ekspozycja została uzupełniona o autoportrety i portrety fotograficzne artysty oraz wczesne, rzadko pokazywane prace kiedyś uznawane za zaginione. W ten sposób pokazana jest zarówno różnorodność formalna twórczości Witkacego, jak i złożoność relacji tworzących jego artystyczny świat.
