Czas trwania wystawy: 1.05–30.08.2026
W godzinach 10.00–18.00
Wernisaż: 18.07.2026, g. 18.00 (wstęp wolny; wydarzenie tłumaczone na PJM)
Adam Jurgilewicz, dr hab. Anna Król, prof. ASP
Aranżacja plastyczna wystawy: dr hab. Anna Król, prof. ASP
Motyw ważki zajmuje w kulturze Japonii miejsce szczególne, łącząc w sobie porządek natury, symbolikę wojowników oraz wyrafinowaną estetykę przedmiotów użytkowych. Jego znaczenie sięga najstarszych warstw japońskiej tradycji piśmienniczej — w Kojiki, czyli Księdze dawnych wydarzeń, pojawia się najstarsza nazwa Japonii: Akitsushima, „Wyspa Ważek”. Według tradycji kształt kraju miał przywodzić na myśl splecione sylwetki ważek, a sam owad został włączony w obszar wyobrażeń dotyczących ładu, siły i opiekuńczej obecności natury.
Natura przenika każdy aspekt życia Japończyków, także ten związany z mitem samurajów. Ważka (jap. tonbo) zajmuje wyjątkowe miejsce w japońskiej ikonografii, stanowiąc ogniwo łączące świat natury z rygorystycznym etosem klasy samurajskiej. W kulturze japońskich wojowników ważka zyskała miano kachimushi, czyli „owada zwycięstwa” — interpretacja oparta na obserwacji, że ważka nigdy nie cofa się w locie, co stało się metaforą nieugiętości, determinacji i odwagi na polu bitwy. Z tego powodu motyw ważki pojawiał się na elementach uzbrojenia: hełmach, zbrojach, oprawach mieczy, uprzężach końskich oraz drobnych przedmiotach osobistych.
Obecność delikatnego motywu w kontekście militarnym odsłania zdolność japońskiej kultury wizualnej do łączenia funkcji praktycznej z rozbudowaną warstwą symboliczną i estetyczną. Zbroja samurajska nie była wyłącznie narzędziem ochrony ciała — stanowiła przedmiot reprezentacyjny, nośnik tożsamości rodowej, znak statusu oraz indywidualnego programu symbolicznego właściciela. Ornamentyka inspirowana światem natury była częścią szerszego języka znaczeń, w którym zwierzęta, rośliny i zjawiska przyrody opisywały cechy człowieka, jego postawę wobec świata oraz miejsce w porządku społecznym.
Wystawa przedstawia wyjątkową kolekcję japońskich zbroi i innych militariów związanych motywem ważki. Towarzyszą jej drzeworyty i malowidła przedstawiające kwiaty, ważki i motyle oraz dynamiczne grafiki ukazujące wojowników (musha-e). Zestawienie pozwala spojrzeć na samurajskie uzbrojenie nie tylko jako świadectwo historii militarnej Japonii, lecz także jako złożony fenomen artystyczny: w detalach pancerzy i hełmów widoczny jest wysoki poziom dawnego rzemiosła oraz szczególna wrażliwość estetyczna, w której obserwacja natury przenikała do przedmiotów związanych z walką, władzą i reprezentacją.
Obecność ważek na militariach ukazuje, że w kulturze Japonii piękno i siła, kontemplacja natury i doświadczenie wojny, kruchość życia i idea zwycięstwa funkcjonowały jako elementy jednej, spójnej wyobraźni symbolicznej.
Ekspozycja wpisuje się w serię pokazów unaoczniającą styk kultur i estetyk — po raz pierwszy przedstawiamy japoński temat w kontekście wyobrażeń ważki w świecie Zachodu, w zjawiskowych, nowożytnych grafikach m.in. Marii Sibylli Merian, Albertusa Seby, Jana Jonstona czy Mosesa Harrisa.
Prezentowane dzieła pochodzą z kolekcji Wiktorii i Adama Jurgilewiczów, Biblioteki Krajewskich-Siudów, Muzeum Manggha i kolekcji prywatnych. Na wystawie znajdą się też wykonane specjalnie na tę okoliczność prace współczesnych artystek: Katarzyny Makieły-Organisty, Kai Muchy i Kingi Nowak.
Wystawie towarzyszy publikacja prezentująca motyw ważki zarówno w sztuce japońskiej, jak i w nowożytnych grafikach i ceramice europejskiej.
Miasto: Kraków
