Krystyna Wojtyna-Drouet. Ja dla siebie nie istnieję | wystawa

Krystyna Wojtyna-Drouet. Ja dla siebie nie istnieję — wystawa

20.02–04.04.2026
Wernisaż: 19.02.2026 (czwartek), godz. 19:00
Miejsce: Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
Kurator: Jędrzej Zakrzewski

• Krystyna Wojtyna-Drouet
• Alexander Cabeza-Trigg
• Agnieszka Grodzińska
• Maria Oblicka

• Karolina Vyšata

• Julia Ciunowicz
• Michalina Sobierajska
• Jędrzej Sokołowski

Wystawa Krystyny Wojtyny-Drouet — która w styczniu 2026 roku obchodziła setne urodziny — prezentuje powstający od ponad siedemdziesięciu lat dorobek jednej z kluczowych reprezentantek polskiej szkoły tkaniny. Jej prace, podobnie jak dokonania innych twórczyń wiązanych z tym ważnym zjawiskiem powojennej sztuki polskiej, cechuje eksperymentalne podejście do formy i tworzywa oraz skupienie na plastyce i fakturze splotu. Absolwentki pracowni Eleonory Plutyńskiej w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych własnoręcznie wykonywały swoje tkaniny, często z nietypowych materiałów: częściowo odtłuszczonej, ręcznie przędzionej wełny owczej, konopi czy sizalu. Tkaniny przekraczające granice tradycyjnego medium przyniosły polskiej reprezentacji międzynarodowy sukces podczas I Biennale Tkaniny w Lozannie w 1962 roku.

Warsztat tkacki jest podstawowym narzędziem pracy Wojtyny-Drouet od ukończenia studiów w 1953 roku. W jej twórczości kluczowe znaczenie ma sam proces tkania, porównywany do medytacji. Artystka wybiera naturalną, częściowo nieodtłuszczoną wełnę górskich owiec, którą barwi według tradycyjnych receptur przekazanych jej przez Wandę Szczepanowską. Jej gobeliny i kilimy powstają bez wcześniejszego technicznego projektu, intuicyjnie i spontanicznie.

Przy tworzeniu wystawy przyjęto perspektywę procesualną w badaniach nad rzemiosłem (wg Tima Ingolda), która zakłada, że forma powstaje w wyniku przyjmowania kształtu przez sam materiał. Podejście to jest bliskie Wojtynie-Drouet: tkanie nie jest realizowaniem uprzednio ustalonego planu, lecz sposobem życia z rzemiosłem — powtarzaniem działań takich jak naciąganie osnowy, barwienie wełny, codzienne tkanie i zdejmowanie gotowych gobelinów z krosna.

Na wystawie prezentowany jest wybór 20 prac artystki powstałych między 1953 a 2018 rokiem, uzupełniony mniej znanymi gobelinami z jej prywatnej kolekcji. Wielkoformatowe tkaniny, takie jak wykonana na Biennale w Lozannie 'Uliczka' (1962) czy 'Kwitnące wzgórza' (1978), powstałe na prywatne zamówienie, pokazane są po raz pierwszy od ponad dwóch dekad. Zestawienie prac ukazuje formalne i stylistyczne przemiany w twórczości artystki — od figuracji, przez kompozycje abstrakcyjne, po liryczne realizacje z późniejszych lat. W Zachęcie obok gobelinów i kilimów pokazane są także przedmioty dokumentujące warsztat: receptury barwiarskie, tkaniny ilustrujące techniki tkackie (np. żakard, druk na tkaninie) oraz kolekcja autorskiej odzieży z samodziału. Odniesienia do sposobu życia z rzemiosłem znaleźć można również w pracach współczesnych artystów inspirowanych twórczością Wojtyny-Drouet — Agnieszki Grodzińskiej, Marii Oblickiej i Alexandra Cabezy-Trigga.

Wystawa wpisuje się w obecne odrodzenie technik tkackich i ma na celu udostępnienie kolejnej generacji wiedzy technicznej doskonalonej przez lata. Towarzysząca wystawie książka, planowana do wydania w trakcie jej trwania, jest efektem projektu archiwalnego przeprowadzonego przez zespół Zachęty w 2025 roku. Książka nie jest monografią ani typowym albumem; doświadczenie twórcze artystki posłużyło jako punkt wyjścia do analiz z różnych perspektyw badawczych: Sandry Imko (o statusie tkaniny artystycznej w świetle twórczości Wojtyny-Drouet), Agnieszki Jacobson-Cieleckiej (o kolorze w projektowaniu) oraz Anny Wiszniewskiej (o historii wystaw tkaniny w gmachu Zachęty). W publikacji znajdą się także materiały archiwalne — od naturalnych receptur barwiarskich po dokumentację prywatnych podróży artystki.

Wystawa stanowi istotny punkt w historii Zachęty, gdzie prezentacje tkaniny artystycznej odbywały się od pierwszych lat powojennych. Jak zauważa Anna Wiszniewska, historia obecności tkaniny artystycznej na wystawach w gmachu Zachęty toczy się równolegle do historii sztuki powojennej w Polsce — od służebnej roli w projekcie 'sztuki na co dzień i dla wszystkich' w cieniu doktryny socrealizmu, poprzez emancypację medium i jego spektakularny rozkwit, aż po kryzys i współczesny powrót w nowej odsłonie. Ostatnią wystawą ukazującą szeroki potencjał medium tkaniny była 'Splendor tkaniny' z 2013 roku.

Krystyna Wojtyna-Drouet (ur. 1926) — artystka tekstylna i malarka, przedstawicielka pierwszego pokolenia polskiej szkoły tkaniny. W latach 1946–1953 studiowała w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (dyplom w pracowni Eleonory Plutyńskiej). Uczestniczyła w I, IV i V Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie; w 1975 roku wzięła udział w I Międzynarodowym Triennale Tkaniny w Łodzi, a w 1978 roku w Międzynarodowym Quadriennale Sztuki Dekoracyjnej w Erfurcie. Jej prace były wystawiane w Polsce i za granicą (m.in. Oslo, Lipsk, Buenos Aires, Hawana, Chicago, Kair). Stworzyła ponad 350 tkanin. Jej gobeliny znajdują się m.in. w zbiorach:

• Muzeum Narodowe w Warszawie
• Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi
• Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
• Musée Jean-Lurçat de la Tapisserie Contemporaine w Angers
• Philadelphia Museum of Art
• oraz w kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą.

Instytucja finansowana przez: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Zachętę wspiera: Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych
Mecenas Zachęty: ORLEN
Partner technologiczny: DEKOMA
Patroni medialni: Pismo, Nasze Miasto
Partner wernisażu: Kombucha by Laurent